Drenaż ułożeniowy

Drenaż ułożeniowy jest techniką, którą najwcześniej wprowadzamy do leczenia dzieci z mukowiscydozą. Praktycznie postawienie diagnozy jest równoznaczne z rozpoczęciem oklepywania klatki piersiowej.

Biuletyn „Mukowiscydoza” Nr 7 – 1996
str. 20-23
Teresa Orlik
Instytut Matki i Dziecka, Warszawa
tytuł: Wybrane elementy fizjoterapii klatki piersiowej

Drenaż ułożeniowy jest techniką, którą najwcześniej wprowadzamy do leczenia dzieci z mukowiscydozą. Praktycznie postawienie diagnozy jest równoznaczne z rozpoczęciem oklepywania klatki piersiowej. Z tego powodu drenaż oskrzeli określany jest często jako fizjoterapia wstępna.

Podczas drenażu ułożeniowego pacjent jest układany w pozycjach promujących drenaż grawitacyjny. Oznacza to, że oskrzele drenujące dany segment płuca musi znajdować się prostopadle do podłoża. W ten sposób wydzielina siłą ciężkości będzie sptywała do oskrzela głównego skąd za pomocą kaszlu zostanie usunięta na zewnątrz. Czas drenaźu 2-10 minut na każdą pozycję w zależności od ilości zalegającej wydzieliny. Przeciętnie stosuje się dwie sesje w ciagu dnia. W okresie infekcji ilość sesji jest zwiększana. W czasie ręcznego 1ub mechanicznego oklepywania lansowany jest ucisk klatki piersiowej z wibracją na wydechu, technika ta ułatwia przesunięcie wydzieliny do centralnych oskrzeli.

Ważne jest żeby fizjoterapię rozpoczynać już w wieku niemowlęcym. Jak najwcześniejsze rozpoczęcie fizjoterapii klatki piersiowej jest ważne nie tylko ze względu na konieczność usuwania wydzieliny z oskrzeli, a1e równocześnie ze względów psychologicznych. Im wcześniej fizjoterapia będzie uznana przez rodzinę chorego dziecka za określoną i nieodłączną część ich życia, tym łatwiej będzie akceptowana przez samo dziecko. Zazwyczaj drenaż ułożeniowy jest dobrze tolerowany przez dzieci młodsze. Problemy pojawiają się w wieku starszym. Drenaż ułożeniowy zawsze wymaga udziału drugiej osoby, z tego powodu wielu pacjentów widzi w tym trudność w utrzymaniu pewnej niezależności. Chęć bycia samodzielnym pojawia się u dzieci stosunkowo wcześnie i w okresie dorastania może przerodzić się w bunt prowadzący do niechęci lub całkowitego zaniechania stosowania drenażu ułożeniowego. Według amerykańskich danych tylko 40-47% pacjentów przyznało się, że regularnie stosuje drenaż ułożeniowy. Powyższe obserwacje doprowadziły do wzrastającego zainteresowania technikami alternatywnymi, które można byłoby stosować do drenażu oskrzeli i które pacjent mógłby wykonywać samodzielnie.

RC Cornet

RC Cornet umożliwia choremu samoterapię o dużej skuteczności, może być użyty wszędzie i zawsze kiedy zachodzi taka potrzeba.

RC Cornet umożliwia choremu samoterapię o dużej skuteczności, może być użyty wszędzie i zawsze kiedy zachodzi taka potrzeba.

RC Cornet

RC Cornet:

  • Ułatwia usuwanie wydzieliny oskrzelowej
  • Chroni przed nieproduktywnym kaszlem
  • Ułatwia oddychanie
  • Poprawia wentylację płuc
  • Zwiększa siły witalne organizmu
  • Zmniejsza duszność

FIZJOLOGICZNE PODSTAWY DZIAŁANIA APARATU

W warunkach prawidłowych wydzielina oskrzelowa jest usuwana w sposób ciągły dzięki istnieniu naturalnych mechanizmów fizjologicznych jakim jest funkcja oczyszczająca nabłonka rzęskowego i odruch kaszlowy. Zniszczenie lub uszkodzenie nabłonka oskrzelowego doprowadzi do gromadzenia się śluzu w oskrzelach, czopowania oskrzeli i tym samym wyłączenie pewnych obszarów płuc z oddychania.

Zalegający śluz jest dobrym podłożem do rozwoju bakterii, co w efekcie prowadzi do ropnego zapalenia oskrzeli i płuc. Chorzy z zalegającą wydzieliną w oskrzelach zazwyczaj oddychają płytko, aby uniknąć męczącego ich kaszlu. Powoduje to niedostateczną wentylację płuc i tak już upośledzonej poprzez rozwój choroby zasadniczej.

Podstawą leczenia chorób oskrzeli i płuc jest wspomaganie lub zastępowanie uszkodzonego mechanizmu ewakuacji wydzieliny oskrzelowej. W przypadkach zaawansowanych procesem chorobowym, a zwłaszcza przy zastosowaniu nowoczesnych i silnie działających preparatów mukolitycznych nieodzowną metodą staje się szeroko pojęta rehabilitacja układu oddechowego.

Powszechnie przyjętą metodą ewakuacji wydzieliny oskrzelowej jest tzw. drenaż oskrzeli. Polega on na układaniu chorego w odpowiedniej pozycji, oklepywaniu klatki piersiowej, wykrztuszaniu na szczycie, wspomaganego uciskiem na klatkę piersiową wydechu. Całkowity czas prawidłowego (tradycyjnego) drenażu 12 segmentów płuc zajmuje ok. 40 min i wymaga współpracy fizjoterapeuty lub członków rodziny. Przy zalecanej ilości 2 lub 3 zabiegów dziennie, absorbuje to 80 do 120 min. dziennie tak pacjenta jak i terapeuty. W rzeczywistości czas ten redukowany jest do ok. 15 min., co nie gwarantuje oczekiwanych efektów.

Metoda ta jest więc:
– czasochłonna
– wymaga asysty drugiej osoby
– stanowi zagrożenie infekcją dla terapeuty.

Stosowanie bardzo efektywnych leków mukolitycznych bez następnego zastosowania kinezy terapii oddechowej połączonej z dokładnym oczyszczeniem oskrzeli jest błędem sztuki, powodującym niejednokrotnie znaczne pogorszenie stanu klinicznego pacjenta.

RC Cornet umożliwia choremu samoterapię o dużej skuteczności, może być użyty wszędzie i zawsze kiedy zachodzi taka potrzeba.

RC Cornet jest małym aparatem, którego użycie spełnia wszystkie wymogi zabiegów mających na celu usuwanie wydzieliny z oskrzeli:

  • Wydłużony wydech z podwyższonym ciśnieniem w oskrzelach powoduje usunięcie wydzieliny z drobnych i wiotkich oskrzeli i przemieszczenie ich do oskrzeli dużych.
  • Podwyższone ciśnienie w oskrzelach, zawsze właściwie dobrane, zapobiega przedwczesnemu wydechowemu zamykaniu się oskrzeli.
  • Wibracje ciśnienia powodują drgania ścian oskrzeli, które ułatwia odrywanie się i ewakuację śluzu.
  • omoc fizjoterapeuty lub członków rodziny ogranicza się do przypomnienia lub nadzoru wykonywanych zabiegów (dzieci).

Aparat RC Cornet służy do wytwarzania w płucach dodatniego ciśnienia wydechowego oraz wibracji.
W czasie spoczynku spłaszczona rurka gumowa leży płasko w kornecie. W czasie wydychania powietrza ustami, powietrze jest wtłaczane do rurki nie w sposób ciągły, tylko małymi porcjami. Uchodząc na zewnątrz powoduje efekt pulsacji ciśnienia wewnątrz rurki.
Powoduje to wytwarzanie oscylującego ciśnienia dodatniego w płucach. W ten sposób wytwarzane jest oscylujące dodatnie ciśnienie.

W czasie stosowania kornetu wydzielina oskrzelowa przemieszcza się w kierunku dużych oskrzeli i tam drażni kaszlowe zakończenia nerwowe. Staraj się wtedy odchrząkiwać i odkrztuszać wydzielinę. Znany Ci „normalny” kaszel w znacznej części przemieszcza wydzielinę do obwodowych odcinków oskrzeli.
Kiedy dmuchając w Kornet odczuwasz potrzebę kaszlu, staraj się utrzymać wydmuch jak najdłużej, a potem staraj się kaszlnąć i chuchnąć jednocześnie. W ten sposób pomożesz wydzielinie w transporcie do góry.

PRZECIWWSKAZANIA, DZIAŁANIA UBOCZNE

  • Aparatu nie należy stosować przy odmie płucnej i krwiopluciu.
  • Przy ciężkich chorobach układu sercowo-naczyniowego RCKornet może być stosowany ZGODNIE Z ZALECENIAMI LEKARZA.
  • Nie obserwuje się żadnego działania ubocznego, przy uwzględnieniu powyższych zastrzeżeń. Zawroty głowy związane z energicznym oddychaniem (hiperwentylacja) ustępują po uspokojeniu oddechu.

Treshold

TRESHOLD IMT zapewnia specyficzne obciążenie ciśnienia wdechowego. TRESHOLD PEP ciśnienia wydechowego, niezależnie od tego jak szybko lub wolno oddychamy.

Wygląd ogólny Treshold

TRESHOLD IMT zapewnia specyficzne obciążenie ciśnienia wdechowego,

TRESHOLD PEP ciśnienia wydechowego, niezależnie od tego jak szybko lub wolno oddychamy. Jednokierunkowy zawór blokuje przepływ powietrza do momentu, aż wytworzone będzie właściwe ciśnienie „progowe” aby pokonać siłę sprężyny. Tak długo jak długo utrzymywane jest ciśnienie „progowe”, powietrze przepływa przez urządzenie. Ciśnienie „progowe” może być łatwo regulowane tak, że wdech lub wydech przeprowadzany jest zgodnie z przepisanym natężeniem.

 

TRESHOLD IMT jest urządzeniem do Treningu Mięśni Wdechowych, gwarantujący stały, indywidualnie ustalony przez lekarza, wysiłek treningowy, który w efekcie:

  • zwiększa siłę i wytrzymałość mięśni wdechowych poprzez wytwarzanie odruchu warunkowego, według tej samej zasady, która jest stosowana w treningu obciążeniowym (siłowym), a także,
  • zwiększa tolerancję na ćwiczenia, również u pacjentów z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc i mukowiscydozą. TRESHOLD IMT posiada możliwość indywidualnego dostosowania oporu wdechowego w granicach 7 – 41 cm h2O z dokładnością ustawienia oporu 2 cm h2O.

Treshold IMT - opsi

Treshold IMT – opis

Treshold PEP - opis

Treshold PEP – opis

TRESHOLD PEP. Ciśnienie zewnątrz płucne, potrzebne do usunięcia wydzieliny z obwodowych odcinków oskrzeli, doprowadza do zapadania się (zamykania) dróg oddechowych na wysokości oskrzeli pod segmentowych i do skutecznego zablokowania przemieszczania wydzieliny w kierunku tchawicy.

W celu zapobieżenia przedwczesnemu wydechowemu zamknięciu się niestabilnych oskrzeli należy uwzględnić utrzymanie podwyższonego ciśnienia „słupa” powietrza w drogach oddechowych w czasie wydechu.

Dodatnie Ciśnienie Wydechowe uzyskiwane przy pomocy TREHOLD PEP połączone z forsownymi wydechami, pozwala uzyskać efekt oczyszczania dróg oddechowych z uniknięciem zapadania się ścian oskrzeli.

TRESHOLD PEP posiada możliwość indywidualnego dostosowania oporu wydechowego w granicach 4 – 20 cm h2O z dokładnością ustawienia oporu 1 cm h2O.

UWAGA:

TRESHOLD IMT oraz TRESHOLD PEP powinny być stosowane pod kontrolą lekarską. Dotyczy to szczególnie osób z chorobami układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.

Trening fizyczny

Trening fizyczny stosuje się w fizjoterapii mukowiscydozy ponieważ jest: najłatwiejszą do opanowania i samodzielnego wykonywania przez chorego metodą rehabilitacyjną, najtańszą spośród wszystkich form leczenia w mukowiscydozie. metodą skuteczną i przynoszącą wymierne korzyści.

Biuletyn „Mukowiscydoza” Nr 8 – 1996
str. 4-8
Jarosław Prusak
Klinika Bronchologii i Mukowiscydozy, Rabka
tytuł: Trening fizyczny w mukowiscydozie – dlaczego?

Trening fizyczny stosuje się w fizjoterapii mukowiscydozy ponieważ jest:

  • najłatwiejszą do opanowania i samodzielnego wykonywania przez chorego metodą rehabilitacyjną,
  • najtańszą spośród wszystkich form leczenia w mukowiscydozie.
  • metodą skuteczną i przynoszącą wymierne korzyści.

W wyniku powtarzających się zaostrzeń chorobowych oraz związanych z nimi okresów zmniejszonej aktywności dochodzi do stopniowego obniżenia wydolności fizycznej organizmu. Obniża się aktywność życiowa, rośnie męczliwość, pojawia się duszność wysiłkowa, pogarsza się jakość życia. W miarę postępu choroby duszność występuje przy coraz mniejszych wysiłkach, nawet takich jak wykonywanie czynności dnia codziennego (ubieranie się, mycie, itp.).

Jednym z poważnych problemów w przebiegu mukowiscydozy jest znaczny spadek wydolności wysiłkowej występujący zanim układ oddechowy ulegnie poważnemu uszkodzeniu. Chorzy na mukowiscydozę mają zwykle mniejszą wydolność fizyczną niż ta, na jaką pozwala im stan układu oddechowego.

Podstawowym mechanizmem fizjologicznym odpowiadającym za taki stan rzeczy jest pogorszenie przemiany materii w mięśniach. Dotyczy to głównie mięśni oddechowych, które u chorych na mukowiscydozę wykonują nawet ponad 25% ogólnej pracy mięśniowej (u ludzi zdrowych do 5%). Dochodzi do zaburzeń w procesach enzymatycznych odpowiadających za „tlenową” pracę komórek mięśniowych. Zmniejsza się ogólna ilość mitochondriów, naczyń włosowatych, zmniejszają się zapasy związków energetycznych – glikogenu i tłuszczy. Podczas wysiłku zaczynają dominować procesy beztlenowej przemiany materii. Wytwarzany w ich efekcie kwas mlekowy jest bezpośrednią przyczyną zmęczenia mięśni (popularne „zakwasy”). Pośrednio kwas mlekowy przyspiesza oddech i zmniejsza objętość oddechową (oddech szybszy i płytszy). Może to prowadzić do zmniejszenia skuteczności oddychania i duszności wysiłkowej. Te same mechanizmy odpowiadają za spadek wydolności także u zdrowych ludzi. Zbadano, że dwutygodniowe unieruchomienie powoduje u przeciętnego człowieka spadek wydolności o około 50%.

Trening fizyczny poprawia wydolność fizyczną organizmu.

Efektem treningu fizycznego jest poprawa możliwości wysiłkowych, wzrost tolerancji tlenowej i ruchomości klatki piersiowej, poprawa wentylacji płuc i wymiany gazowej, ogólne zahartowanie organizmu, korekcja wad postawy.

Trening fizyczny poprawia funkcję płuc.

Wysiłek fizyczny poprawia upośledzony mechanizm transportu śluzowo-rzęskowego. Zwiększające się podczas wysiłku ciśnienie w płucach ułatwia przedostawanie się powietrza do najdrobniejszych oskrzeli. Trening fizyczny stanowi doskonałe uzupełnienie klasycznych metod fizjoterapii klatki piersiowej takich jak drenaż ułożeniowy. Pomaga usuwać wydzielinę z drzewa oskrzelowego. U starszych pacjentów – może nawet zastępować inne metody oczyszczania oskrzeli.

Trening fizyczny = systematyczność.

Podstawową zasadą skuteczności treningu fizycznego jest jego regularne i systematyczne wykonywanie. W praktyce jest to możliwe pomiędzy okresami zaostrzeń chorobowych.

Trening fizyczny – zasady ogólne.

W trakcie wysiłku zwracamy uwagę, aby oddech był wolny, głęboki, dolnożebrowy i przeponowy (głównie w gimnastyce, aerobiku). Wdech należy wykonywać nosem, a wydech lekko przymkniętymi. ustami. Ten sposób wydechu wytwarzając tzw. dodatnie ciśnienie wydechowe sprzyja jego większej efektywności. Wykorzystuje się go również w momentach wystąpienia duszności wysiłkowej (dodatnie ciśnienie wydechowe zapobiega zapadaniu się ścian oskrzeli). W przypadku ćwiczeń ogólnorozwojowych, siłowych, gimnastyki i aerobiku, faza oddechu jest zawsze związana z ruchem (rytm pracy – rytm oddechu), np: faza wdechu w pozycji wyprostu, rozciągnięcia, odwiedzenia oraz faza wydechu w pozycji skłonu, skrętu, skulenia.

W treningu fizycznym chorych na mukowiscydozę bez ograniczeń wykorzystujemy wszystkie dyscypliny sportu,

Wybór zależy od własnych upodobań, warunków środowiskowych i materialnych. Nie poleca się jedynie sportów walki (karate, judo, boks) z uwagi na możliwość urazów.

Czas poświęcony na zajęcia wysiłkowe zależy od charakteru dyscypliny. W bardziej intensywnych dyscyplinach (gry zespołowe, gimnastyka, aerobik, ćwiczenia siłowe, bieganie, pływanie) wystarczy 30 min. w pięciu sesjach tygodniowo, w mniej intensywnych (tenis, jeździectwo, jazda na rowerze) czas jednej sesji treningowej wynieść powinien 60 min.

Zasadą każdego treningu jest rozpoczęcie od kilkuminutowej rozgrzewki z wykonaniem ćwiczeń ogólnorozwojowych, o rosnącej intensywności oraz zakończenie treningu ćwiczeniem o intensywności malejącej.

Intensywność wysiłku fizycznego powinna wynosić minimum 60 i maksymalnych indywidualnych możliwości wysiłkowych chorego. Powinno stosować się zasadę dozowania intensywności: im większe ograniczenia oddychania (wentylacji), (tym dla danego pacjenta procent intensywności wysiłku wzrasta, często do poziomu odczuwalnego progu duszności.

W warunkach klinicznych wskaźnikiem kontrolującym natężenie wysiłku jest stopień wysycenia krwi tętniczej tlenem. Do ćwiczeń w warunkach domowych pacjenci z większymi ograniczeniami wentylacji (przy FEV1<40%) powinni zostać przygotowani przez wyspecjalizowanego rehabilitanta.

W samodzielnej kontroli intensywności wysiłku mało przydatny jest pomiar tętna. U wielu chorych na mukowiscydozę tętno spoczynkowe jest szybkie, a tętno wysiłkowe niewiele większe.

Do najbardziej zalecanych dyscyplin sportu zaliczyć należy pływanie. Wykonywane poprawnie, w klasycznej formie, jest najlepszą gimnastyką oddechową i wspaniale wpływa na wzrost wydolności fizycznej.

Bieganie to najprostsza, nie wymagająca żadnych nakładów forma treningu. Biegać można przez cały rok, niezależnie od warunków atmosferycznych, co dodatkowo hartuje organizm. Zimowym odpowiednikiem biegania jest narciarstwo biegowe. Polecane są także inne sporty zimowe jak narciarstwo zjazdowe i łyżwiarstwo. Jazda na rowerze jest powszechnie akceptowana i uprawiana; a wykonywana z odpowiednią intensywnością i na dłuższych dystansach staje się doskonałą formą treningu fizycznego. Obecnie niemal wszędzie można zakupić rower stacjonarny, który może być wykorzystywany w warunkach domowych, także przez pacjentów korzystających z okresowej tlenoterapii. Tlenoterapia nie wyklucza treningu fizycznego, natomiast umożliwia jego większą efektywność u ciężko chorych. Do najbardziej wszechstronnych form ruchowych należy klasyczna gimnastyka oraz atrakcyjny szczególnie dla dziewcząt aerobik. Odpowiedniemu dozowaniu i kontroli wysiłku służą najlepiej ćwiczenia siłowe wykonywane na nowoczesnym sprzęcie. Są one coraz bardziej dostępne, wraz z rosnącą liczbą siłowni. Wydolność fizyczną wspaniale kształtują wioślarstwo i kajakarstwo. Tenis ziemny i stołowy, koszykówka i siatkówka dają również niebagatelne korzyści psychospołeczne wynikające z kontaktów z rówieśnikami. Mukowiscydoza nie może być chorobą izolacji społecznej.

Sport rodzinny, najlepsza forma treningu fizycznego.

Wspólnie uczestnictwo całej rodziny, zdrowych i chorych, w treningu fizycznym, powinno zaczynać się od pierwszych najprostszych dziecięcych zabaw ruchowych. Sport rodzinny to wspólny niedzielny jogging w plenerze lub na ścieżce zdrowia, to wspólne wycieczki rowerowe, wyjścia do siłowni; gra w siatkówkę plażową. Niestety, wciąż zdarza się, że od chwili rozpoznania mukowiscydozy nieuzasadnione obawy ze strony środowiska, rodziny lub lekarza prowadzą do zabraniania choremu wszelkich form aktywności ruchowej. Zbyt często lekko chore dzieci nie biorą udziału nawet w szkolnych zajęciach wychowania fizycznego.

Liczne opracowania naukowe potwierdzają jak bardzo ważne jest podtrzymywanie wydolności fizycznej u chorych na mukowiscydozę. Nie wolno zaprzepaścić tych doświadczeń. Prosta i skuteczna metoda przewlekłego leczenia jaką jest trening fizyczny jest w zasięgu ręki.

Po raz kolejny w interwencji…

W poniedziałek 7 listopada 2005 r. w Telewizji POLSAT o godz. 16.10 zobaczymy kolejny program Interwecja o chorych na mukowiscydoze. W tym odcinku więcej o walce Karoliny Wojnarowicz o przeszczep.

Mukowiscydoza to genetyczna i śmiertelna choroba. Atakuje znienacka i powoli. Wyniszcza cały organizm. Osób chorych na mukowiscydozę jest w Polsce ponad 1000.

Średnia wieku do jakiego dożywają chorzy na mukowiscydozę to 30 lat. Niestety wielu choroba pokonuje znacznie wcześniej.

Każdy dzień życia z mukowiscydozą to walka o przetrwanie. Dla 24 letniej Karoliny Wojnarowicz ta walka rozpoczęła się, gdy dziewczynka miała zaledwie dwa lata. Od tego czasu szpital stał się jej drugim domem.

Karolina przez kilkanaście lat leczyła się w wielu specjalistycznych placówkach w Rabce, Krakowie, Bydgoszczy i Poznaniu. Niestety stan jej zdrowia pogarszał się. Kiedy miała trzynaście lat dostała wewnętrznych krwotoków. Cudem uniknęła śmierci.

Przez następne siedem lat Karolina czuła się lepiej. Skończyła szkołę, planowała studia. Niestety, cztery lata temu mukowiscydoza zaatakowała jej płuca. Teraz życie bez aparatu tlenowego jest dla niej niemożliwe.

Jedyną szansą na uratowanie życia Karolinie jest przeszczep płuc. W Polsce takie zabiegi są wykonywane bardzo rzadko.

Dla Karoliny jest szansa na życie. Może zostać zoperowana w Wiedniu, ale to kosztuje ponad 100 tysięcy euro. Dla rodziców Karoliny to majątek.

Reporter: Żanetta Kołodziejczyk (Telewizja Polsat)

Żanetta Kołodziejczyk (Telewizja Polsat)

Wstęp

Poradnik ten ma charakter edukacyjny, nie konsultacyjny!

Pomimo, że dołożono wszelkich starań, aby informacje zawarte w tym serwisie, zostały podane właściwie, ostateczne decyzje stosowania terapii spoczywają na lekarzu. Autor SERWISu nie ponosi odpowiedzialności za błędy w publikowaniu artykułów, ani żadnych konsekwencji wynikających z zastosowania informacji zawartych w tym serwisie.

Wszystkie materiały informacyjne znajdujące się na tych stronach zostały zaczerpnięte z Biuletynu „Mukowiscydoza” wydawanego przez Polskie Towarzystwo Walki z Mukowiscydozą w Rabce. Jakiekolwiek dowolne kopiowanie całych materiałów, czy też ich dalsze powielanie, publikowanie bez zgody autorów jest zabronione.

Źródło wiedzy:

Cukrzyca

W wielu badaniach naukowych wykazano, że w przebiegu mukowiscydozy znacznie częściej dochodzi do zaburzeń prawidłowej przemiany glukozy i cukrzycy. O ile cukrzycę rozpoznajemy tylko u 3% dzieci chorych na mukowiscydozę, to problem ten dotyczy już 15% chorych dorosłych, a nawet około 30% chorych powyżej 25 roku życia. W jeszcze większej grupie chorych obserwujemy upośledzoną tolerancję glukozy (odpowiednio u 40% dzieci i 60% dorosłych), która w przyszłości może rozwinąć się w pełnoobjawową cukrzycę. Z tego powodu chorzy wymagają wykonywania okresowych badań kontrolnych.

Co to jest cukrzyca?

Cukrzyca to zaburzenie przemiany materii, które nie pozwala ludzkiemu organizmowi prawidłowo zużytkowywać cukru. CUKIER (GLUKOZA) jest głównym źródłem energii dla naszego organizmu. Glukoza może być wykorzystana przez komórki tylko w obecności hormonu – INSULINY. W przypadku cukrzycy występuje niedobór lub brak insuliny, uniemożliwiający przedostawanie się glukozy do komórek naszego organizmu. Komórki i całe ciało głodują, a stężenie glukozy we krwi podwyższa się.

Dlaczego u chorych na mukowiscydozę częściej występuje nieprawidłowa tolerancja glukozy i cukrzyca?

Cukrzycę, występującą u chorych na mukowiscydozę, nazywamy często cukrzycą wtórną, co oznacza, że jest ona jednym z następstw choroby podstawowej – mukowiscydozy.

Prawidłowa przemiana cukru w ludzkim organizmie uzależniona jest od kilku czynników, głównie jednak od funkcjonowania narządu, który produkuje i wydziela insulinę do krwi, to znaczy od trzustki.

Uszkodzenie trzustki u chorych na mukowiscydozę dotyczy przede wszystkim jej czynności zewnątrzwydzielniczej – produkcji enzymów trawiących pokarm. Zaburzenia trawienia wynikające z niedoboru enzymów są leczone przez stałe podawanie do każdego posiłku leków zawierających enzymy trzustkowe (Kreon, Panzytrat).

W przebiegu mukowiscydozy narastające w czasie zmiany w trzustce upośledzają również jej czynność wewnątrzwydzielniczą – wytwarzanie i wydzielanie do krwi różnych hormonów. Niektóre z nich regulują poziom cukru we krwi.

Właściwy poziom glukozy we krwi i możliwość jej zużytkowania są bardzo ważne. Wszystkie czynności naszego ciała (myślenie, mówienie, chodzenie) są możliwe dzięki energii produkowanej w milionach komórek, z których składają się nasze narządy. Substancją najchętniej wykorzystywaną do produkcji tej energii, dzięki której komórki mogą spełniać swoje funkcje, jest glukoza.

Produkowana przez trzustkę insulina jest niezbędna, aby glukoza dostała się do komórek. W przypadku jej braku komórki nie są w stanie wypełniać swoich funkcji, a we krwi pojawia się nadmiar glukozy. Tylko kilka narządów: mózg i nerwy, soczewka oka, pracujący mięsień i serce mogą zużytkować glukozę bez insuliny. Ponieważ zwykle dochodzi do stopniowego upośledzania czynności trzustki, dlatego też obok stanu normalnej tolerancji glukozy i cukrzycy wyróżniono stany pośrednie, charakteryzujące się zaburzoną już przemianą glukozy, ale jeszcze nie w stopniu wymagającym leczenia. Klasyfikację tych zaburzeń przemiany glukozy przedstawiono w tabeli, wraz z granicznymi wartościami poziomu glukozy we krwi koniecznymi dla ich rozpoznania.

Co jeszcze dzieje się kiedy jest za mało insuliny?

Niedobór insuliny powoduje wzrost stężenia glukozy we krwi. Nadmiar glukozy przechodzi w nerkach do moczu pociągając za sobą wiele substancji znajdujących się we krwi: wodę, sole mineralne, białka i tłuszcze. Powoduje to wzrost ilości wydalanego moczu i wzmożone pragnienie. Następstwem zwiększonej utraty wody glukozy jest też chudnięcie. Dzieje się tak, gdyż w przypadku braku insuliny, która jest niezbędna do uzyskania energii z glukozy, organizm musi uzyskiwać energię potrzebną do wszelkich procesów ze spalania tłuszczów.

Jakie objawy mogą być wywołane przez cukrzycę w przebiegu mukowiscydozy?

  • Najczęściej nie obserwujemy żadnych charakterystycznych objawów lub pojawiają się one dość wolno, bardzo rzadko choroba rozpoczyna się nagle i z gwałtownymi objawami.
     
  • Zawsze należy rozważyć istnienie cukrzycy u chorego na mukowiscydozę, gdy następuje:
     

    • 1) postępujące osłabienie,
      2) gorsza tolerancja wysiłku,
      3) chudnięcie,
      4) częstsze zaostrzenia choroby oskrzelowo-płucnej,
      5) zwiotczenie mięśni,
      6) wzmożone pragnienie,
      7) wzrost ilości wydalanego moczu,
      8) wzrost nocnego wydalania moczu 

Jakie badania może zlecić lekarz, aby sprawdzić czy chory ma cukrzycę, bądź inne zaburzenie przemiany glukozy?

Istnieje kilka metod weryfikacji stopnia upośledzenia przemiany glukozy, nie zawsze te używane w przypadku chorych bez mukowiscydozy, równie dobrze sprawdzają się u chorych na mukowiscydozę i z podejrzeniem cukrzycy.

* pobranie krwi z żyły lub przez nakłucie opuszki palca: w ten sposób oznacza się:

1) stężenie glukozy we krwi na czczo; normą jest poziom poniżej 126 mg/dl (7.0 mmol/L), ale wynik w normie nie wyklucza zaburzeń tolerancji glukozy,

2) dobowy profil glukozy czyli badanie stężenia glukozy we krwi kilka razy w ciągu doby; prawidłowo wykonany profil glukozy wymaga badania na czczo, w 2 godziny po śniadaniu, przed obiadem, dwie godziny po obiedzie, przed kolacją, dwie godziny po kolacji, o godz. 22.00 (przed snem) i o godzinie 3.00 w nocy; jest to bardzo cenne badanie przy monitorowaniu leczenia cukrzycy,

3) poziom glikorylowanej hemoglobiny (HbAlc) służy głównie do monitorowania poprawności leczenia cukrzycy,

4) doustny test obciążenia glukozą (OGTT) jest badaniem najczęściej używanym do wykrywania nieprawidłowości przemiany cukru w mukowiscydozie i jednocześnie badaniem najdokładniejszym; zaleca się coroczne badanie OGTT u każdego chorego na mukowiscydozę powyżej 10 roku życia. Badanie polega na wypiciu 1,5 g glukozy na kilogram masy ciała (maksymalnie 75 g) w 200-300 ml wody (po 10 godzinach bez jedzenia) i pobraniu krwi na badanie stężenia glukozy przed, i w jedną oraz dwie godziny po wypiciu glukozy. Prawidłowo, poziom glukozy we krwi po 2 godzinach nie powinien być wyższy od 140 mg/dL (7,8 mmol/L)

* badanie moczu (jednorazowo lub ze zbiórki dobowej)
* badanie dna oka, aby wykluczyć ewentualne powikłania cukrzycy
 

Tabela 1. Klasyfikacja zaburzeń przemiany glukozy w mukowiscydozie

 
Glukoza we krwi na czczo (mg/ dl)
(mmol/L)
Doustny test obciazenia glukoza (mg/dl)
(mmol/L)

Normalna tolerancja glukozy
<126
<7.0
<140
<7.8

Uposledzona tolerancja glukozy
<126
<7.0
140-200
7.8-11.1

Cukrzycowa tolerancja glukozy
<126
200
>11.1

Cukrzyca zwiazana z mukowiscydoza
>126
>70
nie potrzebny
 

Cukrzyca związana z mukowiscydozą może być:
* PRZEWLEKŁA, lub
* PRZEJŚCIOWA, gdy do podwyższenia poziomu cukru na czczo dochodzi tylko w sytuacjach stresu (np. operacja. zdenerwowanie, ciąża)

Jak leczymy cukrzycę w mukowiscydozie?

Decyzja o włączeniu leczenia jest podejmowana w stosunku do każdego chorego indywidualnie. Ważnym celem leczenia cukrzycy w mukowiscydozie jest nie tylko eliminacja objawów, ale także zapewnienie właściwego wzrostu chorego i przyrostu masy ciała, poprawa odporności na infekcje i uniknięcie powikłań cukrzycy.

Ponieważ do nieprawidłowego podniesienia poziomu glukozy we krwi wystarcza niestosunek między produkcją insuliny a dowozem glukozy, leczenie polega również na podawaniu brakującej insuliny i/lub odpowiedniej diecie

W przypadku chorych na mukowiscydozę i cukrzycę nie zaleca się dużych ograniczeń dietetycznych. Wprost odwrotnie, zachęca się chorego do jedzenia jak najwięcej i jak najczęściej, dostosowując dawki insuliny do diety. Zwykle zaleca się spożywanie 3 posiłków głównych i 3 przekąsek z zachowaniem zasad żywienia wspólnych dla wszystkich chorych na mukowiscydozę. Nadal obowiązują wymagania odnośnie odpowiedniej kaloryczności posiłków – 150% normy (40% tłuszcze, 20% białka, 40% węglowodany) i suplementacji enzymów trzustkowych. Cukrzyca nie jest przeciwwskazaniem do żywienia za pomocą sondy czy przedskórnej gastrostomii. Nie zabrania się też całkowicie spożywania ,.cukrów prostych”, chociaż wskazane jest ich ograniczenie.

Zwykle cukrzycę w mukowiscydozie leczymy dostarczając do organizmu brakującą insulinę drogą zastrzyków podskórnych podawanych w różne okolice ciała (skórę brzucha, ud, ramion). Raczej nie stosuje się tabletek obniżających stężenie glukozy we krwi. Aktualnie, również na polskim rynku, są dostępne najnowocześniejsze przyrządy do podawania insuliny, które mają wygląd podobny do długopisu z wkładem wypełnionym insuliną i mogą być stosowane samodzielnie przez chorych. Insulinę podaje się najczęściej dwa lub kilka razy dziennie.

Chory na cukrzycę powinien leczyć się sam, decydując o tym co zjeść i ile insuliny wstrzyknąć. Lekarz jest niezbędny przede wszystkim do oceny przebiegu choroby, poprawności leczenia i wykrywania ewentualnych powikłań. Stwierdzono, że leczenie insuliną poprawia znacznie parametry czynności płuc, powoduje przyrost masy ciała i zmniejsza ryzyko zaostrzeń.

W równowadze między dawką insuliny i pożywieniem ważną rolę odgrywa wysiłek fizyczny. Mięśnie szkieletowe jako jedne z nielicznych tkanek nie wymagają insuliny do zużycia glukozy. W czasie wysiłku mięśnie wykorzystują dostarczoną glukozę zmniejszając przez to zapotrzebowanie na insulinę. Chory na cukrzycę musi więc nauczyć się również umiejętności odpowiedniego dawkowania wysiłku.

O czym każdy chory na mukowiscydozę pamiętać powinien?

  • Ponieważ cukrzyca w mukowiscydozie często przebiega bezobjawowo, może zostać przeoczona nawet przez lekarza.
     
  • W przypadku wystąpienia niepokojących objawów należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
     
  • Coroczne wykonanie testu obciążenia glukozą u chorych powyżej 10 roku życia jest konieczne, pozwala na wczesne rozpoznanie cukrzycy i jej właściwe leczenie.

Biuletyn „Mukowiscydoza” Nr 13 (15) – 1999
str. 3-7
Lucyna Majka
Klinika Pneumonologii Akademii Medycznej w Poznaniu
tytuł: Cukrzyca w mukowiscydozie

Flutter VRP1

FLUTTER VRP1 jest małym kieszonkowym przyrządem do usuwania wydzieliny oskrzelowej. Uumożliwia choremu samodzielną rehabilitację układu oddechowego o skuteczności równej prawidłowo wykonywanemu oklepywaniu klatki piersiowej. Może być używany w każdych warunkach i praktycznie zawsze, kiedy zachodzi taka potrzeba.

Biuletyn „Mukowiscydoza” Nr 9 – 1997
str. 33-39
Andrzej Pogorzelski
w oparciu o materiały informacyjne VarioRaw S.A. i Secura Nova sp z o.o.
tytuł: Flutter VRP1

FLUTTER VRP1 jest małym kieszonkowym przyrządem do usuwania wydzieliny oskrzelowej. Zasada jego działania opiera się na wykorzystaniu kilku ważnych mechanizmów:

Wygląd ogólny Fluttera

  • wydłużenie wydechu i utrzymanie podwyższonego ciśnienia w oskrzelach pozwala przemieścić wydzielinę z drobnych i łatwo zapadających się oskrzeli do oskrzeli dużych i sztywniejszych, stąd już łatwiej wykrztusić wydzielinę w czasie kaszlu.
  • wywoływane poprzez Flutter cykliczne zmiany ciśnienia powietrza wypełniającego oskrzela działają jak oklepywanie oskrzeli „od wewnątrz”; powodują szybkie drgania ścian oskrzeli ułatwiające odrywanie się śluzu i jego usuwanie.

FLUTTER VRP1 umożliwia choremu samodzielną rehabilitację układu oddechowego o skuteczności równej prawidłowo wykonywanemu oklepywaniu klatki piersiowej. Może być używany w każdych warunkach i praktycznie zawsze, kiedy zachodzi taka potrzeba.

Pomoc fizjoterapeuty lub rodziny choremu korzystającemu z Fluttera ogranicza się do przypominania o konieczności jego używania. W przypadku małych dzieci konieczny jest nadzór nad poprawnością wykonywanego drenażu.

FLUTTER VRP1 OPIS I ZASADA DZIAŁANIA

Schemat budowy Fluttera

Części składowe:
1. Ustnik i korpus z twardego tworzywa.
2. Kulka ze stali nierdzewnej.
3. Stożkowaty, kulisto wyżłobiony lejek.
4. Perforowana pokrywka.

W stanie spoczynku ciężka, metalowa kulka dokładnie zamyka otwór lejka. W czasie wydechu wykonywanego przez Flutter wydmuchiwane powietrze. po osiągnięciu pewnego ciśnienia unosi kulkę. Wraz z wypływem powietrza jego ciśnienie pod kulką zmniejsza się, kulka opada i zamyka otwór lejka. Jeżeli wydech jest kontynuowany, to ciśnienie powietrza ponownie wzrasta i znowu unosi kulkę. W ten sposób wydech wykonywany przez Flutter wywołuje zmiany ciśnienia powietrza wypełniającego oskrzela. Są one bardzo częste. W ciągu jednej sekundy wydechu kulka unosi się i opada kilkanaście razy. Każda zmiana ciśnienia działa jak jedno „klepnięcie” oskrzela.

Drugą korzyścią z wydechu wykonywanego przez Flutter jest utrzymanie takiego ciśnienia powietrza w oskrzelach, jakie jest konieczne do zachowania ich drożności. Oskrzela, zwłaszcza mniejsze, o średnicy poniżej 2 mm, można porównać do rurek z miękkiego tworzywa. Każdy, kto spróbuje gwałtownie wciągnąć powietrze przez wąską, miękką, plastikową rurkę, stwierdzi, że jest to niemożliwe Rurka zapadanie się z powodu spadku ciśnienia wypełniającego ją powietrza. Z nieco podobnym mechanizmem mamy do czynienia w oskrzelach. Flutter zapobiegając spadkowi ciśnienia powietrza w oskrzelach uniemożliwia ich zapadanie się. Dzięki takiemu działaniu wydzielina może przesunąć się do szerszych i sztywniejszych oskrzeli.

FLUTTER VRP1 to:

  • kontrolowane, niezależne od przepływu; DODATNIE CIŚNIENIE WEWNĄTRZOSKRZELOWE do 25 cm h20
  • wahania ciśnienia (WIBRACJE) o rozpiętości 10-20 cm h20 i częstotliwości 8-16 razy na sekundę

JAK NALEŻY ODDYCHAĆ PRZEZ FLUTTER VRP1

W jakiej pozycji siedzieć

Usiądź tak jak pokazano na rysunku.

W jaki sposób trzymać Flutter

Flutter trzymaj w dłoni
w sposób przedstawiony na rysunku.

Ustnik szczelnie obejmij wargami. Rozluźnij mięśnie brzucha. Wykonaj głęboki wdech przez nos. Po 2-3 sekundach wykonaj głęboki. długotrwały, powolny wydech. Wydmuchuj powietrze powoli i najgłębiej jak potrafisz. W czasie wydechu staraj się „usztywnić” policzki – nie powinny drgać. W czasie wydechu korzystaj z mięśni brzucha, klatki piersiowej i barków. Trzymając ustnik w ustach nabierz powietrza przez nos. Powtórz wydech przez Flutter. Oddychaj wolno i równomiernie przez 15 minut. Ćwiczenia z Flutterem powtarzaj przynajmniej dwa razy dziennie.

W czasie poprawnie wykonywanego wydechu wyraźnie odczuwa się wibracje przedniej ściany klatki piersiowej i brzucha zgodne z wibracjami kulki aparatu. Łatwo je wyczuć kładąc dłoń na piersi ćwiczącego chorego.

Podstawą skutecznego działania Fluttera i właściwie jedyną umiejętnością wymaganą przy stosowaniu tego urządzenia jest takie jego ustawienie, żeby uzyskać opisane wibracje.

Opis pozycji Fluttera

Częstotliwość drgań można samodzielnie „dostroić” poprzez zmianę pozycji Fluttera, jak na kolejnym rysunku.

Po ustaleniu najwłaściwszej pozycji podczas kilku pierwszych wydechów. Flutter należy potem trzymać w ten sam sposób do końca ćwiczeń.

W czasie stosowania Fluttera wydzielina oskrzelowa przemieszcza się w kierunku dużych oskrzeli i tam drażni zakończenia nerwowe Staraj się wtedy odkrztuszać wydzielinę.

Flutter można stosować również leżąc na łóżku. Konieczne jest wówczas pionowe ułożenie przyrządu pokazane na kolejnym rysunku.

Przy bardzo energicznym oddychaniu mogą pojawić się zawroty głowy. Należy wówczas zwolnić oddychanie lub na chwilę przerwać ćwiczenie, aż zawroty głowy ustąpią.

PRZECIWWSKAZANIA

Fluttera nie wolno stosować chorym z odma opłucnowa i krwiopluciem. Chorzy z chorobami serca i naczyń powinni zasięgnąć rady lekarza przed zastosowaniem Fluttera.

KONSERWACJA, ODKAŻANIE

FLUTTER VRP1 jest wykonany ze specjalnego tworzywa sztucznego, które nie powinno być poddawane działaniu związków chloru. Stad nie wolno dezynfekować aparatu np. w chloraminie. Części składowe Fluttera są odporne na temperaturę do 1200C. Zmontowany przyrząd należy chronić przed upadkiem na twarde podłoże (np. podłogę).

Do rozłożenia przyrządu na części składowe wystarczy przekręcić perforowaną pokrywkę o ćwierć obrotu. wyjąć kulkę i lejek z ustnika. Przemyć pod bieżącą wodą, wysuszyć i założyć ponownie.

Części składowe Fluttera mogą być gotowane w wodzie lub poddawane sterylizacji w suchym powietrzu do temperatury 1200C.